بحران آب زیرزمینی به مراتب جدی تر از مشکل منابع آب سطحی است. آب هایی که در زیرزمین هستند و به چشم دیده نمی شوند، در حال ته کشیدن بوده و به یکباره با فرونشست زمین، اثرات منفی خود را پیش چشم بهره بردار آشکار می کنند. تنها را ار وزارت نیرو برای مقابله با این روند م ب، پر و مسلوب المنفعه چاه های غیر مجاز است اما کارشناسان بر این باورند که باید در سیستم مدیریت منابع آب زیرزمینی بازبینی انجام شود.

بیلان منفی منابع آب زیرزمینی ایران سالانه ۶ میلیارد متر مکعب گزارش شده است و وزارت نیرو تلاش می کند در یک دوره ۲۰ ساله از طریق اجرای طرح احیاء و تعادل بخشی بیلان منفی منابع آب زیرزمینی را بهبود بخشد. اما متاسفانه به این طرح اعتبار مناسب تخصیص داده نشده است و سال گذشته با اعتبار صفر، کارِ پر و مسلوب المنفعه چاه های کشاورزی توسط وزارت نیرو پیگیری شد. امسال نیز همین رویه ادامه دارد و محمدرضا بختیاری مدیرعامل شرکت آب منطقه ای تهران در گفتگو با پاون خبر داده است که طی ۶ ماهه نخست امسال ۴۵۱ حلقه چاه غیرمجاز در استان تهران از برداشت غیرقانونی بیش از ۱۶ میلیون مترمکعب آب جلوگیری به عمل آمده است.

حدود ۳۰۰ هزار حلقه چاه غیر مجاز در کشور وجود دارد و معلوم نیست با این روند، چند سال طول می کشد که تمام چاه های غیر مجاز مسدود شود.

بختیاری در چهل و نهمین نشست طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی اعلام کرده است که بر اساس ابلاغ شرکت مادر تخصصی مدیریت منابع آب ایران، آب منطقه ای تهران باید در سال جاری هزار و ۵۰۰ حلقه چاه غیر مجاز را پر و مسلوب المنفعه کند.

وی با اشاره به برنامه ریزی دقیق برای تحقق این برنامه گفت: از ابتدای سال تا ۳۱ شهریور سال جاری ۴۵۱ حلقه چاه غیر مجاز در استان تهران پر و مسلوب المنفعه شده است که سهم تهران بزرگ ۱۰۱ حلقه چاه، شهریار ۶۰ حلقه، رباط کریم ۳۶ حلقه، شهر ۳۷ حلقه، ری ۳۷ حلقه، ورامین ۳۱ حلقه، پاکدشت ۱۳ حلقه، دماوند ۶۹ حلقه، فیروزکوه ۵۳ حلقه و شمیرانات ۱۴ حلقه بوده است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای تهران با بیان اینکه انسداد ۴۵۱ حلقه چاه غیر مجاز باعث جلوگیری از برداشت و تخلیه بیش از ۱۶ میلیون متر مکعب از منابع آبی استان شده است، عنوان کرد: طبق برنامه ریزی های صورت گرفته و تاکیدات انجام شده تا پایان امسال به برنامه مورد نظر خواهیم رسید.

بیش از ۵۰ درصد آب مورد نیاز کشور از طریق منابع زیرزمینی در قالب چاه، چشمه و قنات تامین می شود اما با وجود آنکه نیمی از آب مورد نیاز خود را از سفره های زیرزمینی تامین می کنیم، برنامه ای برای مراقبت از این منابع استراتژیک نداریم. پوشش گیاهی زمین که نقش مهمی در افزایش میزان تغذیه منابع آب زیرزمینی دارند را با مدیریت غلط مراتع، از بین برده ایم. بر اساس گزارش ها مراتع ایران به شدت در حال فرسوده شدن است و حذف پوشش گیاهی مرتعی و جنگل ها، تغذیه سفره های زیرزمینی را با مشکل مواجه کرده است. همچنین عدم اجرای عملیات آبخیزداری و آبخوانداری به دلیل نبود بودجه مناسب و تمرکز وزارت نیرو بر مدیریت آب سطحی، مشکلات فراوانی را برای تغذیه سفره های زیرزمینی ایجاد کرده است. عدم توجه جدی به منابع آب زیرزمینی سبب شده است که هر روز گوشه ای از ایران فرونشست کند و حیات برای همیشه از یک آبخوان ویران شده کوچ کند. با این وجود مسئولان توجهی به طرح های تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی ندارند.

عدم نظارت بر برداشت از منابع آب زیرزمینی

اگرچه مقصر اصلی افت سطح سفره آب های زیرزمینی و فرونشست دشت ها، چاه های غیر مجاز معرفی می شود اما نیازعلی ابراهیمی پاک، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات خاک و آب از عدم نظارت بر چاه های دارای پروانه و اضافه برداشت هشت میلیارد متر مکعبی این چاه ها در گفتگو با ایانا خبر داد.

به گفته وی اگر وزارت نیرو ا بیلان آب دشت ها را درست محاسبه کرده بود، امروز شاهد افت کیفیت آب های زیرزمینی نبودیم.

وی ادامه داد: خطرات زیادی در درست محاسبه ن بیلان وجود دارد. بر اساس محاسبات انجام شده توسط ما، هشت میلیارد متر مکعب آب از چاه های غیر مجاز برداشت می شود و بیش از هشت میلیارد متر مکعب نیز اضافه برداشت چاه های مجاز دارای پروانه است.

ابراهیمی پاک گفت: اگر وزارت نیرو فقط جلوی این اضافه برداشت ها را بگیرد، کل مسئله آب زیرزمینی حل می شود.

بازنگری در پروانه ها ضروری است

علی ابراهیمی در گفت و گو با خانه ملت نیز بیان کرد: چاه های غیر مجاز سبب کاهش سطح آب های زیرزمینی در چند سال اخیر شده است این مسئله علاوه بر تاثیرمنفی برکیفیت آب، زمینه رانش زمین را فراهم کرده است.

عضو کمیسیون کشاورزی ،آب و منابع طبیعی مجلس با بیان اینکه چاه های مجازی که درگذشته مجوزگرفته اند، نیز نیازمند بازنگری هستند، بر تجزیه و تحلیل پروانه این چاه ها تاکید کرد.

ابراهیمی افزود: باید چاه های مجاز باید براساس سطح مجاز مصرف آب، اجازه برداشت منابع آبی را دریافت کنند تا بتوان از آب های سفره های زیرزمینی پاسداری و محافظت کرد. این در حالی است که با حذف مالکیت دائمی چاه از فروش آب به طریق ساعتی و حجمی می توان جلوگیری کرد.

وی ادامه داد:برای ثبات مصرف بهینه منابع آبی، توزیع عادلانه آن باید در اولویت قرار بگیرد و برای عملیاتی شدن این مهم، باید آب مصرفی از منابع آزیر زمینی هنرمندانه مدیریت شود.

منبع:ایانا